Matarvagnar og sölubásar á hátíðum: leyfin sem þarf og hvað þau kosta

Matarvagn eða sölubás á hátíð er ein ódýrasta leiðin til að byrja að selja mat á Íslandi. Leyfin eru færri en fyrir veitingastað, en þau koma frá þremur stöðum og hvert þeirra hefur sinn afgreiðslutíma. Hér förum við yfir leyfin, aðallega út frá reglum og verðskrá Reykjavíkur fyrir árið 2026. Staðan er miðuð við október 2026.

Ef þú ætlar að opna veitingastað eða kaffihús í föstu húsnæði skaltu frekar lesa Að opna veitingastað. Mörg skrefin eru þau sömu, en kröfurnar til húsnæðisins eru aðrar.

Þrjú leyfi frá þremur stöðum

Flestir sem selja mat úr vagni eða bás þurfa öll eða sum þessara leyfa:

Röðin skiptir máli. HER segir að sækja eigi um starfsleyfi þegar vilyrði fyrir götu- og torgsöluleyfi liggur fyrir.⁴ Borgin gerir á móti starfsleyfi heilbrigðiseftirlits að skilyrði fyrir götu- og torgsöluleyfinu.² Í reynd sækirðu fyrst um plássið og sendir umsókn um starfsleyfi um leið og svar borgarinnar er komið.

Götu- og torgsöluleyfi í Reykjavík

Götu- og torgsala í Reykjavík skiptist í fjóra flokka:¹

• Markaðssala einstaklinga. Litlir sölubásar á torgum, til dæmis á Lækjartorgi og Ingólfstorgi.
• Dag- og nætursala í miðborg. Föst pláss fyrir vagna. Dagsala er leyfð frá kl. 09:00 til 21:00. Nætursala er leyfð frá kl. 22:00 til 05:00, á 4 sölusvæðum á Lækjartorgi.
• Hverfasala. Dagsala frá kl. 09:00 til 21:00 utan miðborgarinnar. Allt að 5 söluaðilar geta verið á sama hverfasvæði og meginreglan er að sölubílar standi á bílastæðum.
• Sumarsala. Pláss í almenningsgörðum frá 15. maí til 15. september.

Starfsárið er frá 15. maí til 14. maí. Í miðborginni má sækja um frá 15. febrúar og styst er leyfið veitt til tveggja mánaða. Í hverfasölu er sótt um að lágmarki þrjá mánuði.¹ Sótt er um á Mínum síðum á vef Reykjavíkurborgar.¹

Gerðu ráð fyrir afgreiðslutímanum. Viðmiðið er ein vika fyrir markaðssölu og allt að tveir mánuðir fyrir hina flokkana.¹ Umsóknum án tilskilinna gagna er vísað frá.²

Helstu skilyrði

Meðal skilyrða borgarinnar eru þessi:²

• Að minnsta kosti 1,5 m af gangstéttinni þarf að vera óhindraður.
• Fjarlægð frá inngangi næsta rekstraraðila með sambærilega vöru er minnst 20 m í miðborginni og 50 m á hverfasvæðum.
• Úrgangur er flokkaður og honum skilað á endurvinnslustöð.
• Söluaðstaðan er fjarlægð af svæðinu eftir lokun.
• Leyfisskírteinið er sýnilegt í söluaðstöðunni.
• Leyfishafi sér um snjómokstur og hálkuvarnir næst sölusvæðinu.

Leyfið er ekki hægt að framselja eða framleigja.² Borgin leggur líka áherslu á að vagnarnir séu léttir, því stéttar og torg eru ekki gerð fyrir mikinn þunga.¹

Verðskrá 2026

Gjaldskráin er endurskoðuð á hverju ári. Verðin fyrir 2026 eru:³

Leyfisgjaldið fæst ekki endurgreitt eftir að leyfið hefur verið gefið út.¹ Fyrir dag- og nætursölu þarf að greiða innan 30 daga, annars er plássinu úthlutað að nýju.²

Starfsleyfi fyrir matarvagn eða sölubás

Matarvagn þarf starfsleyfi frá heilbrigðiseftirliti. Heilbrigðiseftirlit Suðurlands staðfestir að færanleg matvælastarfsemi er starfsleyfisskyld. Sótt er um hjá heilbrigðiseftirlitinu á því svæði þar sem rekstraraðilinn á lögheimili.^{6 4}

HER gefur út eitt starfsleyfi fyrir hvern vagn. Vagn með starfsleyfi frá HER má líka selja utan Reykjavíkur, nema eitthvað hafi breyst frá því að leyfið var gefið út. HER mælir með því að þú látir heilbrigðiseftirlitið á staðnum vita þegar þú kemur á svæðið, og það má líka hafa eftirlit með vagninum.⁴

Í skilyrðum HER fyrir matsöluvagna kemur fram hvað heilbrigðisfulltrúinn skoðar:⁴

• Heitt og kalt neysluvatn.
• Handlaug með handfrjálsum blöndunartækjum, fljótandi sápu, pappírsþurrkum og gerileyði í veggföstum skömmturum.
• Sérstakur vaskur fyrir áhöld og tæki, og matvælavaskur ef matargerðin er umfangsmikil.
• Söfnunarkútur fyrir óhreint vatn úr vöskunum.
• Flugnabani.
• Innréttingar sem auðvelt er að þrífa.
• Undirritaður samningur um aðgang starfsfólks að salerni nálægt vagninum. Almenningssalerni og salerni í heimahúsum duga ekki.
• Húsnæði með starfsleyfi fyrir matvæli sem geymd eru utan vagnsins, og þvottahús með starfsleyfi fyrir svuntur og tuskur.
• Innra eftirlit sem hæfir umfangi starfseminnar.
• Kælivara við 0–4 °C, frystivara við −18 °C eða kaldara og heitur matur við 60 °C eða heitara.
• Sorp fjarlægt að minnsta kosti daglega og kvittanir fyrir förgun steikingarolíu aðgengilegar eftirlitinu.

Starfsfólk þarf líka að geta svarað spurningum um ofnæmisvalda. Ef upplýsingarnar eru gefnar munnlega þarf skilti sem segir gestum að spyrja.⁴ Nánar er fjallað um þetta í greininni Ofnæmisvaldar á matseðlinum.

Hvað kostar starfsleyfið í Reykjavík?

Í gjaldskrá HER fyrir 2026 eru þessi verð:⁵

HER má lækka eða fella niður gjaldið fyrir tímabundið leyfi.⁵ Önnur heilbrigðiseftirlit hafa sínar eigin gjaldskrár.

Borgarhátíðir: 17. júní, Hinsegin dagar og Menningarnótt

Götu- og torgsöluleyfi gildir ekki á hátíðum í miðborginni, svo sem 17. júní, Hinsegin dögum (Reykjavík Pride) og Menningarnótt. Viðburðateymi borgarinnar úthlutar sölusvæðum þessa daga og sótt er um með tölvupósti á torgsala@reykjavik.is.¹ Verð fyrir einn dag árið 2026:³

Einn hátíðardagur kostar meira en mánuður á markaðssvæði, svo hafðu verðið í huga þegar þú skipuleggur matseðilinn og vaktirnar.

Götu- og torgsala í Reykjavík 2026: einn mánuður borinn saman við einn hátíðardag

Sýna gögnin

Leyfi	Verð
Markaðssvæði, einn mánuður	31.300 kr.
Hverfasala, einn mánuður	31.200 kr.
17. júní, einn dagur	79.400 kr.
Reykjavík Pride, einn dagur	115.300 kr.
Menningarnótt, einn dagur	158.800 kr.

Bæjarhátíðir og tónlistarhátíðir utan Reykjavíkur hafa sitt eigið fyrirkomulag. Spurðu skipuleggjendur og sveitarfélagið hver úthlutar plássum og hvað það kostar. Starfsleyfið frá heilbrigðiseftirlitinu heima fylgir vagninum.

Áfengi á viðburði: tækifærisleyfi

Til að selja eða afhenda áfengi á einstökum viðburði þarf tækifærisleyfi. Lögin ná yfir viðburði innan dyra, undir berum himni og í tjaldi. Sýslumaður gefur leyfið aðeins út fyrir stað sem hefur ekki rekstrarleyfi, og almennt ekki oftar en tólf sinnum á ári fyrir sama stað.⁷ Staður með rekstrarleyfi getur þó fengið tækifærisleyfi sem viðbót, til dæmis vegna lengri afgreiðslutíma.⁷

Lögin gera kröfu um að minnsta kosti tveggja vikna fyrirvara.⁷ Sýslumenn biðja um lengri fyrirvara fyrir stærri viðburði:⁸

Leyfið kostar 12.000 kr. án áfengis og 36.000 kr. með áfengi. Slökkviliðið getur tekið gjald fyrir umsögn um brunavarnir, STEF innheimtir fyrir tónlistarflutning og lögreglan getur krafist dyravörslu.⁸ Sýslumaður leitar umsagnar lögreglu, sveitarfélags, heilbrigðisnefndar og slökkviliðs og getur sett skilyrði, til dæmis um fjölda gesta og lok skemmtunar.⁷

Dæmi: vöfflubíll í Reykjavík

Sara ætlar að selja vöfflur úr litlum bíl á hverfasvæði frá júní til ágúst, og líka á Menningarnótt.

1. Í byrjun mars. Hún sækir um hverfasölu frá 1. júní á Mínum síðum. Afgreiðslan getur tekið allt að tvo mánuði.
2. Þegar svar borgarinnar kemur. Hún sendir umsókn um starfsleyfi til HER. Þar lýsir hún matseðlinum, vatns- og frárennsliskútunum, innra eftirlitinu og samningnum um salerni við kaffihús í nágrenninu.
3. Í maí. HER tekur bílinn út og hún greiðir reikninginn fyrir leyfið.
4. Í júní. Hún sendir tölvupóst á torgsala@reykjavik.is og biður um pláss á Menningarnótt.

Kostnaður hennar vegna leyfa árið 2026:^{3 5}

Sara selur ekki áfengi og þarf því ekkert tækifærisleyfi. Á hátíðardegi getur farsímanetið verið undir miklu álagi. Resto heldur áfram að taka við pöntunum og prenta eldhúsmiða án nettengingar, en kortagreiðslur þurfa samband, því er skynsamlegt að kanna sambandið á staðnum fyrirfram.

Frá 1. janúar 2027 færist starfsleyfið til ríkisins

Tvenn ný lög breyta því hver gefur út starfsleyfið. Frá 1. janúar 2027 tekur Stofnun atvinnuveganna við matvælaeftirliti af heilbrigðisnefndum sveitarfélaga, og í matvælalögum stendur þá að framleiðsla og dreifing matvæla sé háð leyfi hennar.¹⁰ Umhverfis- og orkustofnun tekur við leyfisveitingum á sviði hollustuhátta. Í lögum um veitingastaði og skemmtanahald koma þessar tvær stofnanir í stað heilbrigðisnefnda, líka í umsögnum um tækifærisleyfi.⁹

Götu- og torgsöluleyfið verður áfram hjá sveitarfélaginu og tækifærisleyfið hjá sýslumanni. Í október 2026 liggur ekki fyrir hvernig starfsleyfi sem gefin eru út fyrir 2027 færast yfir, eða hver nýju gjöldin verða. Ef tímabilið þitt hefst vorið 2027 skaltu spyrja heilbrigðiseftirlitið í vetur hvaða stofnun afgreiðir umsóknina.