Ráðningar í veitingarekstri: vinnumarkaðurinn í tölum og ráðningar erlendis frá

Flestir veitingamenn byrja að hugsa um sumarstarfsfólkið um miðjan vetur. Þessi grein sýnir hverjir starfa við veitingarekstur á Íslandi í dag, úr skrám Hagstofunnar. Hún sýnir líka opinberu leiðina til að ráða starfsmann frá öðru EES-ríki eða utan EES.

Tölur og reglur miðast við október 2026. Hagstofan getur endurskoðað nýjustu mánuðina og reglur um leyfi og afgreiðslutíma breytast, svo skoðaðu síðurnar sem vísað er í áður en þú hefst handa.

Hverjir starfa við veitingarekstur

Hagstofan telur starfandi fólk í hverjum mánuði út frá skattskrám, eftir atvinnugrein aðalstarfs. Veitingarekstur (ÍSAT 56) nær yfir veitingastaði, kaffihús, bari, mötuneyti og veisluþjónustu. Í júlí 2026 voru 9.381 manns með aðalstarf í veitingarekstri. Í gisti- og veitingarekstri í heild voru þeir 17.515.¹

Hagstofan skiptir fjöldanum líka eftir bakgrunni og einn hópurinn er innflytjendur. Í júlí 2026 voru 53,7 % þeirra sem störfuðu í veitingarekstri innflytjendur. Í júlí 2019 var hlutfallið 37,3 %.¹ Á vinnumarkaðnum í heild var hlutfallið 24,7 % í júlí 2026.¹

Hlutfall innflytjenda af starfandi í veitingarekstri (ÍSAT 56), júlí ár hvert, 2019–2026

Sýna gögnin

Ár	Hlutfall innflytjenda
2019	37,3 %
2020	34,8 %
2021	36,4 %
2022	40,8 %
2023	45,2 %
2024	48,9 %
2025	52,1 %
2026	53,7 %

Hlutfallið hefur verið yfir helmingi í hverjum mánuði frá mars 2026.¹ Í mörgum eldhúsum og sölum eru töluð tvö eða þrjú tungumál á hverjum degi. Gerðu ráð fyrir því í þjálfun, í skriflegum verklagsreglum og í tungumáli matseðilsins sem starfsfólkið notar.

Sumarsveiflan er aðallega í gistingu

Tölur Hagstofunnar sýna minni sumarsveiflu á veitingastöðum en margir búast við. Í veitingarekstri störfuðu 8.895 manns í janúar 2026 og 9.381 í júlí 2026, munur upp á 486.¹ Í gisti- og veitingarekstri í heild var munurinn 3.093, úr 14.422 í 17.515.¹ Þessa mismuni reiknuðum við sjálf út frá töflunni. Mest af sumaraukningunni er í gistingu, ekki í veitingarekstri.

Landstölurnar fela mikinn mun milli staða. Veitingastaður á Vestfjörðum eða Austurlandi getur haft mun meiri sumartopp en kaffihús í Reykjavík. Í greininni um árstíðasveifluna í veitingarekstri eru tölur um ferðaþjónustu eftir landshlutum.

Hve erfitt er að ráða núna?

Hagstofan metur líka fjölda lausra starfa á hverjum ársfjórðungi. Næsta tala við veitingarekstur er „einkennandi greinar ferðaþjónustu“. Sá hópur er víðari en veitingarekstur, því hann nær líka yfir gistingu, flutninga og ferðaskrifstofur. Á öðrum ársfjórðungi hvers árs var hlutfall lausra starfa í ferðaþjónustu þetta:²

Hlutfall lausra starfa í ferðaþjónustu, annar ársfjórðungur, 2019–2026

Sýna gögnin

Ár	Hlutfall lausra starfa
2019	2,6 %
2020	1,1 %
2021	13,6 %
2022	8,7 %
2023	2,6 %
2024	3,2 %
2025	3,4 %
2026	2,0 %

Á öðrum ársfjórðungi 2026 áætlaði Hagstofan 640 laus störf í ferðaþjónustu, eða 2,0 %.² Það var lægsta hlutfall á öðrum ársfjórðungi frá 2020. Háu tölurnar 2021 og 2022 komu á þeim árum sem ferðaþjónustan opnaði aftur eftir COVID. Árið 2026 er auðveldara að finna starfsfólk en þá, en það tekur samt sinn tíma fyrir sumarið.

Hvar innflytjendur búa og starfa

Hagstofan telur líka starfandi fólk eftir landshluta búsetu. Taflan nær yfir allar atvinnugreinar, ekki bara veitingarekstur. Engin tafla Hagstofunnar sýnir veitingarekstur eftir landshlutum.

Hlutfall innflytjenda af starfandi íbúum, allar atvinnugreinar, eftir búsetu, júlí 2026

• undir 16 %
• 16 %–20 %
• 20 %–25 %
• 25 % og yfir

Sýna gögnin

Landshluti	Hlutfall innflytjenda
Höfuðborgarsvæðið	23,0 %
Suðurnes	36,9 %
Vesturland	18,6 %
Vestfirðir	26,8 %
Norðurland vestra	14,4 %
Norðurland eystra	15,3 %
Austurland	24,8 %
Suðurland	25,0 %

Á Suðurnesjum var hlutfallið hæst í júlí 2026, 36,9 %, en það var 28,2 % í júlí 2019. Hlutfallið hækkaði í öllum landshlutum á þessum sjö árum. Mest hækkaði það, um meira en 8 prósentustig, á Austurlandi (úr 15,6 % í 24,8 %), á Suðurnesjum og á Vestfjörðum (úr 18,6 % í 26,8 %).³

Að ráða starfsmann frá EES- eða EFTA-ríki

Ríkisborgarar EES- og EFTA-ríkja mega búa og starfa á Íslandi. Þjóðskrá segir að þeir megi það hvort sem þeir skrá sig eða ekki.⁴ Reglur um skráningu fara eftir því hve lengi starfsmaðurinn dvelur:⁴

Til að skrá sig sem launþega sendir starfsmaðurinn eyðublað A-271 með vegabréfi eða persónuskilríkjum. Hann þarf líka staðfestingu frá vinnuveitanda á eyðublaði A-272. Ráðningarsamningurinn á að jafnaði að vera til að minnsta kosti 10 vikna.⁴ Þjóðskrá afgreiðir skráninguna á allt að 10 virkum dögum eftir að öll gögn hafa borist.⁴

Byrjaðu snemma þegar þú ræður fyrir sumarið. Sendu staðfestinguna á A-272 um leið og samningurinn er undirritaður, svo kennitalan sé tilbúin fyrir fyrstu launakeyrsluna.

Að ráða starfsmann utan EES

Fyrir flest störf á veitingastað er það tímabundið atvinnuleyfi vegna skorts á starfsfólki sem á við. Á Ísland.is kemur fram að slík leyfi séu einungis veitt í undantekningartilfellum.⁵ Lestu opinberu síðuna og lögin í heild áður en þú byrjar. Helstu atriðin eru þessi:

• Leitaðu fyrst á Íslandi og innan EES. Samkvæmt lögunum er heimilt að veita leyfið þegar starfsfólk fæst hvorki á Íslandi, innan EES, í EFTA-ríkjum né í Færeyjum.⁶ Atvinnurekandinn þarf fyrst að hafa leitað að starfsfólki með aðstoð Vinnumálastofnunar.⁶ Á Ísland.is segir að æskilegt sé að auglýsingin sé virk í að minnsta kosti þrjár vikur.⁵
• Sérstök rök. Atvinnurekandinn þarf að færa fram sérstök rök fyrir því að nauðsynlegt sé að ráða starfsfólk utan EES.⁵
• Undirritaður samningur á sömu kjörum. Fyrir þarf að liggja undirritaður tímabundinn ráðningarsamningur. Hann á að tryggja starfsmanninum laun og önnur starfskjör til jafns við heimamenn, í samræmi við lög og kjarasamninga.⁶ Útlendingastofnun er heimilt að leita umsagnar stéttarfélags um laun og kjör.⁶
• Heimferðin. Atvinnurekandinn ábyrgist kostnað af heimferð starfsmannsins í ákveðnum tilvikum, til dæmis ef ráðningu lýkur án þess að starfsmaðurinn eigi sök á því. Í samningnum á að koma fram til hvaða lands heimferðin nær.⁶
• Ekki starfsmannaleigur. Lögin heimila ekki slík leyfi vegna starfa hjá starfsmannaleigum.⁶

Atvinnurekandinn sendir umsóknina til Útlendingastofnunar.⁵ Starfsmaðurinn má ekki hefja störf fyrr en leyfið hefur verið veitt.⁵ Leyfið er bundið við starf hjá einum atvinnurekanda. Starfsmaðurinn má ekki hefja störf hjá öðrum fyrr en nýtt leyfi hefur verið gefið út.⁶

Gildistími, framlenging og gjöld

Fyrsta leyfi gildir í allt að eitt ár og aldrei lengur en ráðningarsamningurinn. Það má framlengja um allt að tvö ár í senn.⁶ Sæktu um framlengingu fjórum vikum áður en leyfið rennur út.⁵ Skilyrði framlengingar er að atvinnurekandinn hafi staðið skil á staðgreiðslu og tryggingagjaldi vegna starfsins.⁶

Gjald fyrir umsókn um dvalarleyfi vegna atvinnuþátttöku er 80.000 kr. Endurnýjun kostar líka 80.000 kr.⁸

Hinn 10. september 2026 var Útlendingastofnun að taka til vinnslu umsóknir um dvalarleyfi á grundvelli atvinnu sem bárust í júní 2026. Stofnunin segir að afgreiðsla fyrstu dvalarleyfa geti tekið allt að 8 til 10 mánuði og að flestar endurnýjanir séu afgreiddar innan þriggja mánaða.⁷ Þessir tímar breytast í hverjum mánuði, svo skoðaðu síðuna um afgreiðslutíma þegar þú skipuleggur ráðningu.

Gátlisti fyrir sumarið

1. Áætlaðu þörfina. Notaðu sölu síðasta sumars eftir vikum til að ákveða hve marga þú þarft og frá hvaða viku.
2. Auglýstu snemma. Auglýstu störfin á Íslandi og innan EES yfir veturinn. Ef þú gætir þurft atvinnuleyfi síðar, haltu skrá yfir leitina.
3. Fyrir starfsfólk frá EES: undirritaðu samninginn og sendu A-272 sem fyrst, svo kennitalan sé tilbúin fyrir fyrstu launakeyrsluna.⁴
4. Fyrir starfsfólk utan EES: lestu skilyrðin á Ísland.is og gerðu ráð fyrir afgreiðslutíma upp á marga mánuði.^{5 7}
5. Greiddu sömu kjör. Notaðu kjarasamninginn sem á við starfið fyrir alla starfsmenn, óháð bakgrunni.⁶
6. Undirbúðu fyrsta daginn. Hafðu skriflegar verklagsreglur, upplýsingar um ofnæmisvalda og matseðilinn tilbúin á þeim tungumálum sem teymið notar.
7. Settu upp aðgang að kassakerfinu. Í Resto fær hver nýr starfsmaður eigið PIN-númer og hlutverk, og saga pöntunar sýnir nafn starfsmannsins við hverja aðgerð. Þú setur þetta upp í bakvinnslunni.

Ef þú ert að ráða starfsfólk í fyrsta sinn, lestu líka reglur kjarasamningsins um hvíldartíma og laun áður en þú birtir fyrsta vaktaplanið.