Þarftu enn að taka við reiðufé? Reiðufé á Íslandi 2026

Mörg kvöld opnast peningaskúffan varla. Þú telur skiptimyntina við lokun, ferð með sömu seðlana í bankann og veltir fyrir þér hvort þetta borgi sig. Aðrir eigendur halda í reiðufé af ásettu ráði, fyrir gestinn sem vill greiða með seðlum og fyrir kvöldið þegar posinn hættir að virka.

Hér eru lögin og tölurnar eins og staðan er í október 2026, svo þú getir tekið ákvörðun fyrir þinn stað.

Hvernig Íslendingar greiða í dag

Seðlabanki Íslands áætlar að reiðufé sé um 2 % af greiðslum á sölustað. Áætlunin byggir á neyslukönnun frá árinu 2024.¹ Greiðslukort eru algengasti greiðslumiðillinn. Árið 2024 var meirihluti greiðslna á sölustöðum gerður með korti í veski í snjallsíma. Mastercard og Visa eru með yfir 99 % markaðshlutdeild í greiðslukortum hér á landi.¹

Í könnun á greiðsluhegðun heimila kom fram að fólk notar reiðufé helst í gjafir og greiðslur milli einstaklinga. Þriðjungur svarenda var ekki með neitt reiðufé við höndina. Í könnun meðal söluaðila árið 2024 kom fram að sumir neita nú þegar að taka við reiðufé og fleiri íhuga að hætta því.¹

Reiðufé í umferð dregst líka hægt saman:

Tölurnar eru úr ársskýrslu Seðlabankans.³ Í árslok 2024 hafði reiðufé utan banka ekki verið lægra síðan í lok árs 2018 og nam um 1,5 % af vergri landsframleiðslu.¹ Hluti reiðufjárins er sparnaður en ekki greiðslufé, svo heildarupphæðin segir ekki til um hve mikið fólk greiðir með reiðufé.¹

Stöðum þar sem hægt er að leggja inn reiðufé fækkar líka. Í riti bankans frá júní 2025 kemur fram að útibú banka og sparisjóða séu 68 á landinu, þar af 14 á höfuðborgarsvæðinu. Árið 2010 voru þau 129.¹

Hvað þýðir lögeyrir?

Í lögum um Seðlabanka Íslands segir að seðlar og mynt sem Seðlabankinn gefur út skuli vera lögeyrir til allra greiðslna með fullu ákvæðisverði.² Greinin skilgreinir hvað telst gjaldmiðill. Í henni segir ekki að allir seljendur verði að taka við reiðufé.

Má veitingastaður neita að taka við reiðufé?

Í riti Seðlabankans um greiðslumiðlun frá 2025 segir að það sé mat bankans að ekkert banni söluaðilum að krefjast þess að greiðsla sé innt af hendi með tilteknum hætti, hvort sem það er með reiðufé eða rafrænt.¹ Bankinn bætir við að sanngjarnt sé að seljandinn upplýsi viðskiptavini um það fyrir fram, með skýrum og augljósum hætti. Viðskiptavinurinn á að vita af reglunni áður en hann kaupir og hafa gengist undir hana.¹

Þetta er mat bankans, ekki dómur eða lagaákvæði. Reglan virkar í báðar áttir: matarvagn sem tekur aðeins við reiðufé og kaffihús sem tekur aðeins við kortum þurfa bæði að upplýsa gesti skýrt. Ef þú ætlar að breyta til skaltu fara yfir málið með lögfræðingi.

Eru lög um skyldu til að taka við reiðufé á leiðinni?

Í október 2026 er ekkert frumvarp um skyldu seljenda til að taka við reiðufé á þingmálaskrám ríkisstjórnarinnar fyrir 157. löggjafarþing 2025–2026 og 158. löggjafarþing 2026–2027.⁵⁶ Þingmenn geta þó lagt fram eigin frumvörp, svo það er gott að kíkja á vef Alþingis áður en þú gerir stóra breytingu.

Seðlabankinn vinnur áfram að aðgengi að reiðufé og dreifingu þess.⁴

Samanburður við Norðurlöndin

Seðlabankinn lýsti reglunum á hinum Norðurlöndunum í júní 2025:¹

Reiðufé sem varaleið

Reiðufé er eina greiðsluleiðin sem nýtir ekki stafræna innviði. Seðlabankinn segir að það gegni mikilvægu hlutverki sem varaúrræði ef rafrænar greiðslur bregðast, hvort sem það er vegna netsambandsleysis, rafmagnsleysis eða bilana í bankakerfinu.¹

Kortin eru líka að fá varaleið. Innleiðing kortagreiðslna í netleysi hófst í júlí 2026 og áfram er unnið að lausninni, meðal annars fyrir snertilausar greiðslur.⁴ Lausnin hefur takmörk á kortum, upphæð og tegund kaupa. Greinin okkar Þegar netið dettur út fer yfir smáatriðin og hvað þú átt að spyrja færsluhirðinn um.

Svona tekur þú ákvörðun fyrir þinn stað

Byrjaðu á þínum eigin tölum. Skoðaðu söluna eftir greiðslumáta síðustu þrjá mánuði og skoðaðu líka einstaka daga. Hátíðarhelgi, skíðavika eða hópur eldri ferðamanna getur gefið allt aðra mynd en venjulegur þriðjudagur. Í Bakvinnslan í Resto sýnir söluna eftir greiðslumáta fyrir það tímabil sem þú velur.

Hugsaðu svo um kostnaðinn á báðum hliðum. Reiðufé tekur tíma: að telja skiptimyntina, finna afgang og fara í bankann. Kortin kosta gjald af hverri greiðslu, sem greinin Hvað kosta kortagreiðslur? sundurliðar.

Ef þú tekur aðeins við kortum

1. Settu skýra tilkynningu við innganginn og við kassann, áður en gesturinn pantar.
2. Segðu frá því á vefnum, á matseðlinum og á korta- og bókunarsíðum.
3. Segðu starfsfólkinu hvað það á að segja, á íslensku og ensku, við gest sem er aðeins með reiðufé.
4. Ákveddu hvað á að gera ef netið dettur út, til dæmis millifærsla eða opinn reikningur þar til posinn virkar aftur.
5. Endurmettu ákvörðunina eftir sex mánuði, út frá sölutölunum.

Ef þú heldur áfram að taka við reiðufé

1. Hafðu skiptimynt sem dugar fyrir annasamt kvöld og teldu hana í upphafi og lok hverrar vaktar.
2. Ákveddu hve oft er farið með reiðufé í bankann og hvar næsta útibú eða innlagnarvél er.
3. Skráðu hverja reiðufjársölu í kassakerfið, svo talningin í lok dags passi við uppgjörið.