Verðmerkingar á veitingastöðum: matseðill við inngang, drykkjarmagn og þjónustugjald

Gestir á Íslandi gera ráð fyrir að verðið á matseðlinum sé verðið sem þeir greiða, og reglurnar segja það sama. Reglurnar eru stuttar og snúast flestar um það hvar verðið þarf að sjást. Hér förum við yfir þær eins og þær standa í október 2026: hvað verðið á að innihalda, hvar matseðillinn á að vera, hvað þarf að standa á drykkjaseðlinum, hvernig fara á með þjónustugjald og þjórfé og hvernig Neytendastofa hefur eftirlit.

Reglan í einni setningu

Gefðu upp endanlegt verð í íslenskum krónum, með virðisaukaskatti og öðrum opinberum gjöldum.¹ Reglan gildir á sölustað og líka í fjarsölu, svo hún nær til prentaðs matseðils, QR-matseðils og netpantana.¹

Nánari reglur eru í reglum Neytendastofu nr. 537/2011 um verðupplýsingar við sölu á þjónustu. Ný markaðssetningarlög tóku gildi árið 2026 og í síðasta kaflanum segjum við frá því hvað breyttist.

Matseðill við inngang

Í reglunum er ein setning sem er skrifuð fyrir veitingastaði: „Veitingahús skulu ávallt hafa matseðil með verðskrá við inngöngudyr. Í verðupplýsingum um drykkjarföng skal jafnframt tilgreina magnstærðir.“¹ Verðskráin í heild á líka að vera birt með áberandi hætti þar sem þjónustan er veitt, svo augljóst sé hvaða verð á við hvaða rétt.¹ Í reglugerðinni um veitingastaði segir auk þess að skrá um verð á öllum mat og drykk sem er í boði skuli liggja frammi og vera aðgengileg gestum.⁷

QR-kóði við dyrnar er viðbót, ekki matseðillinn

Árið 2025 sektaði Neytendastofa rekstraraðila Frökenar Selfoss um 50.000 kr. Við skoðun var enginn matseðill með verði við innganginn. Staðurinn benti á að matseðlar lægju á barborðinu inni og að fjögur skilti fyrir utan væru með QR-kóða sem vísaði á matseðilinn á vefsíðu staðarins.³

Neytendastofa taldi að matseðill sem gestir geta aðeins nálgast við inngang í gegnum QR-kóða teldist ekki nægilega áberandi og aðgengileg verðmerking. Í þessu máli var kóðinn þar að auki á skilti með öðrum upplýsingum.³

Einfaldasta lausnin er prentaður matseðill með verði í ramma við dyrnar eða í glugganum, þar sem gestur getur lesið hann áður en hann gengur inn. QR-kóði við hliðina er góð viðbót, til dæmis fyrir önnur tungumál eða upplýsingar um ofnæmisvalda.

Drykkir: magn og mælar

Við hvern drykk á seðlinum þarf að standa magnið, til dæmis 33 cl, 50 cl, 4 cl eða 175 ml.¹ Neytendastofa skoðaði mathallir á höfuðborgarsvæðinu árið 2022 og sektaði 13 rekstraraðila. Í öllum 13 málunum snerist sektin um drykkina: magnið vantaði, eða bæði magn og verð.⁵

Þegar áfengir drykkir eru mældir á að nota löggilt mælitæki.⁷ Árið 2015 heimsótti Neytendastofa þrjá veitingastaði í Hveragerði og þrjá á Selfossi. Allir sex voru með matseðil við inngang. Tveir voru ekki með magn drykkja á matseðlinum og fimm notuðu sjússamæla sem voru ekki löggiltir.⁶

Þjónustugjald og annar aukakostnaður

Ef annar kostnaður bætist við söluverðið þarf að taka það sérstaklega fram.¹ Þetta á við um þjónustugjald, gjald fyrir stóra hópa og sendingargjald.

Skýrast er að hafa kostnaðinn inni í verðinu á matseðlinum, svo seðillinn sýni allt verðið. Ef þú leggur þjónustugjald á reikninginn í staðinn skaltu taka það fram á matseðlinum við innganginn, á borðseðlinum og á netmatseðlinum, svo hver gestur sjái það áður en hann pantar.

Virðisaukaskattur reiknast af heildarendurgjaldinu. Samkvæmt lögum um virðisaukaskatt teljast til skattverðs aðrar fjárhæðir sem seljandi krefur kaupanda um sem skilyrði fyrir afhendingu.¹² Samkvæmt orðanna hljóðan er skylduþjónustugjald því hluti af skattskyldri sölu. Við fundum engan úrskurð frá Skattinum um þjónustugjald á veitingastöðum, svo berðu málið undir bókarann þinn áður en þú bætir slíku gjaldi við.

Þjórfé

Engin hefð er fyrir þjórfé á Íslandi. Ríkisskattstjóri sagði það í viðtali árið 2017.¹¹ Sumir gestir, oft ferðamenn, gefa samt þjórfé. Í sama viðtali lýsti hann því hvernig fara á með það í skattalegu tilliti:

• Þjórfé er skattskyldar tekjur starfsmannsins sem fær það. Í lögum um tekjuskatt teljast beinar gjafir í peningum til skattskyldra tekna.¹⁰ Starfsmanninum ber að telja þjórfé fram á skattframtali sínu.¹¹
• Þegar gestur bætir þjórfé við kortagreiðslu tilheyrir upphæðin umfram reikninginn starfsfólkinu. Reksturinn færir hana til skuldar við starfsmenn sína og skiptir henni eftir sínum eigin reglum.¹¹
• Launagreiðandinn gefur upp þessar greiðslur í árlegum gagnaskilum til Skattsins í janúar.¹¹

Þessi atriði koma úr fréttaviðtali en ekki úr skriflegum leiðbeiningum og við fundum engar nýrri leiðbeiningar frá Skattinum. Spurðu bókarann þinn hvernig á að gefa upp þjórfé af kortum og hvort draga eigi staðgreiðslu af því í gegnum launakerfið.

Ef þú kveikir á þjórfésskjá á posanum skaltu halda verðinu á matseðlinum sem fullu verði, svo þjórfé sé áfram frjálst val gestsins. Ákveðið með starfsfólkinu hvernig þjórfé skiptist og skrifið það niður.

Mistök í verðmerkingu

Þú átt að selja á því verði sem þú gafst upp, líka þótt um mistök sé að ræða. Undantekningin er ef gesturinn má sjá að verðið hlýtur að vera mistök.¹ Neytendastofa útskýrir ástæðuna: gestir velja eftir verðinu sem þeir sjá, ekki eftir verðinu sem kassakerfið sýnir þegar þeir greiða.⁹

Tökum dæmi. Á prentaða matseðlinum við dyrnar stendur 2.490 kr. fyrir fiskisúpuna, en í síðustu viku hækkaðir þú verðið í 2.690 kr. í kassakerfinu. Gestur sem pantar súpuna greiðir 2.490 kr. Breyttu prentaða matseðlinum, QR-matseðlinum og netmatseðlinum sama dag og kassakerfinu.

Þegar þú breytir verði í bakvinnslunni í Resto sýna kassakerfið, sjálfsafgreiðslustöðin og netpantanirnar nýja verðið. Prentaði matseðillinn við dyrnar er eina eintakið sem þú breytir í höndunum. Sjá matseðilinn í Resto.

Verð í erlendri mynt

Verðið á að vera í krónum.¹ Margir veitingastaðir sýna líka verð í evrum fyrir ferðamenn. Við fundum hvorki ákvörðun né leiðbeiningar frá Neytendastofu um annan gjaldmiðil á matseðli. Ef þú sýnir verð í evrum skaltu hafa krónuverðið sem aðalverð í hverri línu og spyrja Neytendastofu ef þú ert í vafa.

Hvernig Neytendastofa hefur eftirlit

Neytendastofa gefur veitingastað tíma til að laga það sem vantar áður en hún sektar. Birtar ákvarðanir sýna sömu skrefin í hvert sinn:³⁴

1. Starfsmaður Neytendastofu kemur í heimsókn, skráir athugasemdir á athugunarblað og skilur eftir bréf. Starfsmaður staðarins kvittar undir blaðið.
2. Neytendastofa sendir bréf sem útskýrir reglurnar og segir hvað þarf að laga.
3. Starfsmaður kemur aftur nokkrum vikum síðar.
4. Ef ekkert hefur breyst færðu tveggja vikna frest til að koma að skýringum.
5. Neytendastofa tekur ákvörðun um sekt.

Hjá Fröken Selfoss var fyrsta heimsóknin 28. og 29. janúar 2025 og bréfið kom 7. febrúar. Seinni heimsóknin var 26. febrúar og ákvörðunin er dagsett 15. maí 2025.³

Í mathallaskoðuninni voru heimsóknirnar 1. september og 13. október 2022 og ákvarðanirnar 13 eru dagsettar 19. desember 2022.⁵ Sektirnar skiptust svona:

Sektin upp á 150.000 kr. féll á rekstraraðila með þrjá veitingastaði í tveimur mathöllum.⁴ Í öllum tilvikum kom sektin fyrst eftir bréf með fyrirmælum og seinni heimsókn. Lagaðu því matseðilinn strax eftir fyrra bréfið.

Hvað breyttist árið 2026

Markaðssetningarlög nr. 44/2026 tóku gildi 16. maí 2026 og leystu af hólmi lög nr. 57/2005.² Í þeim segir að atvinnurekandi skuli greina skýrt og greinilega frá verði vöru eða þjónustu og ráðherra getur sett nánari reglur í reglugerð.²

Þar til nýjar reglugerðir hafa verið settar halda eldri reglur gildi, enda stangist þær ekki á við nýju lögin.² Í júní 2026 beitti Neytendastofa þessu um systurreglurnar fyrir vörur (536/2011). Stofnunin sagði jafnframt að nýju lögin hefðu ekki falið í sér efnislegar breytingar á reglum um verðmerkingar.⁸ Við skiljum þetta svo að reglur nr. 537/2011 gildi líka áfram um veitingastaði. Ný reglugerð getur leyst þær af hólmi, svo fylgstu með fréttum á vef Neytendastofu.

Hámarkssekt er nú 4 % af heildarveltu síðasta rekstrarárs eða jafnvirði 2 milljóna evra, hvort heldur er hærra.² Þetta er hámark: sektirnar í ákvörðununum um veitingastaði hér að ofan voru 50.000 til 150.000 kr.

Skoðun við þínar eigin dyr

Áður en annatími hefst skaltu ganga út af staðnum og koma aftur inn eins og gestur.

1. Prentaður matseðill með verði hangir við innganginn og hægt er að lesa hann utan frá.
2. Öll verð eru í krónum með virðisaukaskatti.
3. Magn kemur fram við hvern drykk á seðlinum.
4. Barinn mælir áfenga drykki með löggiltum mælitækjum.
5. Þjónustugjald eða annar aukakostnaður kemur fram á matseðlinum við dyrnar, á borðinu og á netinu.
6. Prentaði matseðillinn, QR-matseðillinn, netmatseðillinn og kassakerfið sýna sama verð.

Um það hvernig verðið sjálft er ákveðið má lesa í greininni um hráefniskostnað og verðlagningu matseðils.